Stair Shóisialta

Bailiúchán Nan (Anne) O'Toole

Cnuasach réad ar le Nan (Anne) O'Toole agus a fear céile Michael O'Toole, iascaire ar an gCladach, a chónaigh lena muintir i dteachín ag Rope Walk, An Cladach, Gaillimh. Áirítear sa bhailiúchán leabhar urnaí Nan, crúiscíní ceirmeacha agus cage éan.

Sráidbhaile beag de thithe ceann tuí a bhí sa Chladach taobh amuigh de bhallaí an bhaile mheánaoiseach, áit a raibh iascairí le Gaeilge agus a dteaghlaigh ina gcónaí agus rí tofa i gceannas air. I 1927, fógraíodh go raibh an sráidbhaile ‘míshláintiúil’ de bharr coinníollacha plódaithe agus easpa ‘cóiríocht sláintíochta nó soláthar uisce’. Chinn na Coimisinéirí Baile an Cladach a scartáil agus a atógáil. D’fhógair an t-iriseoir Briotanach agus scríbhneoir taistil HV Morton (1892-1979), a thug cuairt ar an sráidbhaile an oíche roimh a bhás: “Tá Cladach na Gaillimhe ar cheann de na radharcanna is suntasaí san Eoraip”. Mar sin féin, rinneadh na tithe ceann tuí a chreachadh go talamh de réir a chéile agus tháinig sraitheanna de thithe dhá stór ina n-áit.

Rugadh Anne (Nan) Conneely i Rope Walk, An Cladach sa bhliain 1877 agus phós sí an t-iascaire áitiúil, Michael O'Toole in 1897. Bhí seisear iníonacha acu, mac amháin agus cúpla a fuair bás ina naíonán. Le chéile, thóg siad a muintir ag Rope Walk, le Nan ag díol na n-iasc a thug Michael isteach ag cúinne Shráid Eglington, díreach trasna ón áit a bhfuil Brown Thomas ina sheasamh inniu.

Ina saol, bhí cáil ar Nan ag muintir an Chladaigh mar a raibh leigheasanna aici ar go leor tinnis. Do naíonáin a bhfuil fadhbanna putóige acu d’ordaigh Nan an deannach ó mhóin dóite agus uisce naofa a chur lena mbuidéal ag am cothaithe. Is minic a crochadh leanaí a rugadh roimh am i líon iascaireachta thar imchuach uisce te, rud a dúradh go ndéanfadh sé an bhroinn a mhacasamhlú, rud a chuir an compord is mó ar fáil don leanbh. Bhí cáil ar Nan freisin mar gheall ar an leigheas a rinne sí ar ionfhabhtuithe súl a bhain le lí na súl.

Fuair Michael O’Toole bás i 1934 sa teach ceann tuí, agus tuigtear gur bhog Nan go Bóthar Grattan timpeall 1935 nó 1936. Chuaigh a bhfuil sa teachín léi. Fuair Nan O’Toole bás i 1952.

Museum Reg:
GCM2023.012
Location:
Display

- NEWSLETTER

Faigh an nuacht is déanaí ó Mhúsaem Cathrach na Gaillimhe go díreach chuig do bhosca isteach!

Scrollaigh go dtí an Barr

Easter Hours

 Galway City Museum will open Sundays, 12pm – 5pm commencing Easter Dé Domhnaigh 5 Aibreán 2026.